Kto odpowiada za obowiązki przejrzystości z AI Actu?

Michał Rutkowski • dla zarządów oraz zespołów compliance i IOD • opublikowano 21 sierpnia 2026 • aktualizacja 20 października 2026 • 8 min czytania

Porozmawiajmy

Zastanawiasz się, jak to wygląda w Twojej organizacji? Napisz — odpowiem osobiście.

Krótka odpowiedź

Odpowiedzialność rozkłada się według roli wobec konkretnego systemu, a nie według poziomu jego ryzyka. Dostawca odpowiada za to, żeby system ujawniał kontakt z AI i oznaczał treści syntetyczne w formacie odczytywalnym maszynowo. Dostawcą jest także organizacja, która sama rozwija system AI lub zleca jego rozwój i oddaje go do użytku pod własną nazwą, również do użytku własnego. Podmiot stosujący ma dwa własne obowiązki. Informuje osoby o rozpoznawaniu emocji i kategoryzacji biometrycznej. Ujawnia też treści deepfake oraz tekst publikowany w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Obowiązek dotyczący tekstu nie ma zastosowania, gdy treść przeszła weryfikację przez człowieka lub kontrolę redakcyjną, a odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi osoba fizyczna lub prawna. Obowiązki stosuje się od 2 sierpnia 2026 r. Dostawcy systemów generujących treści syntetyczne, wprowadzonych do obrotu przed tą datą, mają na oznaczanie czas do 2 grudnia 2026 r.

Dlaczego to pytanie w ogóle powstaje

Latem 2026 r. rynek przyjął jeden przekaz. AI Act został przesunięty. Odroczenie objęło jednak wymogi i obowiązki dotyczące systemów wysokiego ryzyka. Przepisy o przejrzystości weszły w stosowanie zgodnie z pierwotnym harmonogramem. Wyjątkiem jest okres przejściowy do 2 grudnia 2026 r. dla dostawców systemów generujących treści syntetyczne, wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. Dotyczy on wyłącznie oznaczania i wykrywalności wyników z art. 50 ust. 2.

Dla organizacji, która AI wyłącznie stosuje, jest to różnica zasadnicza. Wymogi dla wysokiego ryzyka dotyczą wąskiej grupy zastosowań. Stosuje się je od 2 grudnia 2027 r. do systemów wysokiego ryzyka z załącznika III i od 2 sierpnia 2028 r. do systemów wysokiego ryzyka z załącznika I. Obowiązki przejrzystości nie pytają o kategorię ryzyka. Pytają o to, co system robi i kto go w danym układzie wykorzystuje.

Drugie źródło nieporozumienia jest handlowe. Dostawca narzędzia zwykle deklaruje zgodność z AI Actem, a organizacja odczytuje to jako zamknięcie tematu. Tymczasem dwa z czterech obowiązków przejrzystości są adresowane wprost do podmiotu stosującego. Dostawca nie przejmie ich od klienta, bo nie decyduje, wobec kogo i w jakim celu klient używa systemu.

Trzecie źródło jest terminologiczne. „Przejrzystość” w AI Akcie nie oznacza dokumentacji ani polityki. Oznacza konkretną informację przekazaną konkretnej osobie w konkretnym momencie.

Co trzeba ustalić przed decyzją

Cztery obowiązki i dwie role

Art. 50 rozporządzenia zawiera cztery odrębne obowiązki. Dwa pierwsze projektuje się w produkcie, dwa kolejne wykonuje się w organizacji.

ObowiązekKto go maCzego dotyczyWyjątki i ograniczenia
Informowanie o interakcji z systemem AI (ust. 1) — od 2 sierpnia 2026 r.dostawcasystemy przeznaczone do bezpośredniej interakcji z osobamibrak obowiązku, gdy kontakt z AI jest oczywisty dla osoby dostatecznie poinformowanej, uważnej i ostrożnej w danych okolicznościach i kontekście wykorzystywania; osobne wyłączenie dla celów ścigania przestępstw, poza systemami udostępnianymi ogółowi do składania zawiadomień o przestępstwie
Oznaczanie treści syntetycznych w formacie odczytywalnym maszynowo (ust. 2) — od 2 sierpnia 2026 r.dostawcadźwięk, obraz, wideo i tekst generowany lub zmanipulowanybrak obowiązku przy funkcji wspomagającej standardową edycję lub gdy system nie zmienia w istotny sposób danych wejściowych ani ich semantyki; osobne wyłączenie dla celów ścigania przestępstw; dostawcy systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. mają na dostosowanie czas do 2 grudnia 2026 r. (art. 111 ust. 4)
Informowanie o rozpoznawaniu emocji i kategoryzacji biometrycznej (ust. 3) — od 2 sierpnia 2026 r.podmiot stosującyosoby, wobec których system jest stosowanywyłączenie dla celów ścigania przestępstw, z zabezpieczeniami praw i wolności osób trzecich
Ujawnianie treści deepfake oraz publikowanego tekstu (ust. 4) — od 2 sierpnia 2026 r.podmiot stosującyobrazy, treści audio i wideo stanowiące deepfake; tekst publikowany w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznymdeepfake w utworze o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym lub fikcyjnym charakterze lub o charakterze analogicznym — obowiązek ogranicza się do ujawnienia w sposób nieutrudniający odbioru; tekst — brak obowiązku po weryfikacji przez człowieka lub kontroli redakcyjnej, gdy odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi osoba fizyczna lub prawna; osobne wyłączenie dla celów ścigania przestępstw

Podział ma praktyczną konsekwencję dla zakupów. Obowiązki dostawcy da się przenieść na warunki umowne i sprawdzić przed wdrożeniem. Obowiązków podmiotu stosującego przenieść się nie da. Zależą one od tego, jak organizacja używa wyniku systemu, a tego dostawca nie kontroluje.

Rolę wyznacza definicja, a nie to, kto sprzedał narzędzie. Dostawcą jest organizacja, która rozwija system AI lub zleca jego rozwój i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą lub znakiem towarowym (art. 3 pkt 3). Dotyczy to także systemu na cudzym modelu, używanego tylko we własnej organizacji (art. 3 pkt 11 i 68). Komisja Europejska w wytycznych do art. 50 podaje przykład czatu zbudowanego we własnym zakresie. Taka organizacja odpowiada za obowiązek z ust. 1, a przy generowaniu treści także z ust. 2. Według Komisji zamawiający reklamę w agencji, który nie decyduje o użyciu przez nią AI, nie jest podmiotem stosującym.

Co ujawnia podmiot stosujący

Pierwszy obowiązek dotyczy dwóch rodzajów systemów. Organizacja informuje osoby o tym, że stosuje wobec nich system rozpoznawania emocji albo system kategoryzacji biometrycznej. Przepis wymaga przy tym przetwarzania danych osobowych zgodnie z RODO, więc obie warstwy działają równolegle.

W miejscu pracy pytanie zwykle jest jednak wcześniejsze. Rozporządzenie zakazuje stosowania systemów AI do wyciągania wniosków o emocjach osób w miejscu pracy i w instytucjach edukacyjnych. Wyjątek obejmuje wyłącznie względy medyczne i bezpieczeństwa. Zanim organizacja zaprojektuje informację dla pracowników, musi więc rozstrzygnąć, czy takie narzędzie w ogóle wolno jej uruchomić. Przy kategoryzacji biometrycznej działa osobny zakaz z art. 5 ust. 1 lit. g, niezależny od miejsca. Z wąskimi wyjątkami obejmuje on wnioskowanie z danych biometrycznych m.in. o rasie, poglądach politycznych lub orientacji seksualnej.

Drugi obowiązek dotyczy treści. Rozporządzenie definiuje deepfake jako wygenerowane lub zmanipulowane przez AI obrazy, treści dźwiękowe lub treści wideo. Przypominają one istniejące osoby lub przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia. Odbiorca mógłby niesłusznie uznać taką treść za autentyczną lub prawdziwą. Komisja Europejska w wytycznych do art. 50 czyta słowo „istniejące” szeroko. Według Komisji deepfake’iem może być także realistyczny syntetyczny awatar osoby, która mogłaby istnieć. Ocena, czy treść może uchodzić za autentyczną, jest według Komisji obiektywna. Nie wymaga zamiaru wprowadzenia w błąd. Przy takiej treści podmiot stosujący ujawnia, że została ona sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana.

Ten sam ustęp obejmuje tekst. Obowiązek jest tu jednak węższy i dotyczy tekstu publikowanego w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym. Zwykła komunikacja handlowa i korespondencja wewnętrzna są poza jego zakresem. Granica bywa cienka w komunikacji instytucji publicznych oraz w materiałach o bezpieczeństwie, zdrowiu i środowisku.

Kiedy wyłączenie redakcyjne działa

Przy tekście przepis przewiduje wyłączenie, które łatwo zastosować zbyt szeroko. Obowiązek ujawnienia odpada, gdy treść przeszła weryfikację przez człowieka lub kontrolę redakcyjną, a odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi osoba fizyczna lub prawna.

Warunek jest dwuczłonowy. Sama weryfikacja nie wystarcza — potrzebny jest podmiot ponoszący odpowiedzialność redakcyjną. Komisja Europejska w wytycznych do art. 50 wskazuje, że weryfikacja ma dotyczyć treści, a minimum stanowi sprawdzenie faktów. Według Komisji korekta językowa, pobieżna akceptacja ani samo istnienie polityki redakcyjnej tego warunku nie spełniają. Komisja uznaje też, że merytoryczna zmiana tekstu przez AI po akceptacji znosi wyłączenie. Zaleca publiczne udostępnienie danych osoby albo funkcji z odpowiedzialnością redakcyjną, na przykład w nocie prawnej serwisu. Organizacji korzystającej z wyłączenia warto więc opisać, kto i jak sprawdza tekst przed publikacją.

Osobne złagodzenie dotyczy deepfake’ów w utworach o wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym lub fikcyjnym charakterze lub o charakterze analogicznym. Obowiązek ogranicza się wtedy do ujawnienia istnienia takich treści w sposób nieutrudniający odbioru utworu.

Jak i kiedy przekazać informację

Rozporządzenie rozstrzyga formę i moment. Informację przekazuje się w sposób jasny i wyraźny, najpóźniej w momencie pierwszej interakcji lub pierwszego stosowania. Przy treściach Komisja rozumie to jako pierwsze zetknięcie się osoby z wynikiem systemu. Informacja musi też spełniać mające zastosowanie wymogi dostępności.

Z tego wynikają trzy praktyczne rozstrzygnięcia projektowe. Informacja nie może być schowana w regulaminie ani w polityce prywatności, bo tam nie trafia w momencie pierwszego kontaktu. Musi też być dostępna dla osób z niepełnosprawnościami, bo Komisja uznaje to za warunek jasnej informacji. I nie może być doręczana po fakcie.

Przepis zastrzega także, że ust. 1–4 pozostają bez uszczerbku dla innych obowiązków przejrzystości podmiotów stosujących, wynikających z prawa Unii lub prawa krajowego. Informacja z art. 50 nie zastępuje więc obowiązku informacyjnego z RODO. To dwa równoległe komunikaty o różnym przedmiocie.

Co się zmienia 2 grudnia 2026 r.

Omnibus z lipca 2026 r. dołożył jedną datę, która dotyczy starszych narzędzi. Dostawcy systemów generujących treści syntetyczne, wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r., mają czas na dostosowanie się do obowiązku oznaczania do 2 grudnia 2026 r.

Dla organizacji stosującej wniosek jest odwrotny, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Narzędzie generujące treści, wprowadzone do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r., może do grudnia nie znakować wyników maszynowo. Liczy się data wprowadzenia do obrotu przez dostawcę, a nie data zakupu. Obowiązki ujawnienia z ust. 4 obciążają jednak podmiot stosujący już teraz i działają niezależnie od tego, co robi narzędzie. W tym okresie ujawnienie musi więc zapewnić proces, a nie funkcja produktu.

Czym można się wesprzeć

Komisja Europejska opublikowała 20 lipca 2026 r. wytyczne do art. 50. Zatwierdziła wtedy ich treść, a formalne przyjęcie zapowiedziała po udostępnieniu wszystkich wersji językowych. Wytyczne wyjaśniają m.in. podział odpowiedzialności między dostawcę i podmiot stosujący, zakres wyłączeń oraz rozumienie pojęcia deepfake’a. Nie są wiążące, ale pokazują, jak przepis czyta Komisja.

Drugim materiałem jest Kodeks postępowania w sprawie przejrzystości treści generowanych przez AI. Art. 50 ust. 7 przewiduje, że Komisja ocenia, czy przestrzeganie takiego kodeksu wystarcza do zapewnienia zgodności z ust. 2 i 4. Komisja uwzględnia przy tym w możliwie największym stopniu opinię Rady ds. AI. Sekcja druga kodeksu adresowana jest wprost do podmiotów stosujących i opisuje etykietowanie deepfake’ów i tekstów z ust. 4 oraz procesy wewnętrzne. Według wytycznych Komisji przystąpienie do kodeksu ocenionego jako adekwatny pozwala wykazać zgodność z tymi ustępami. Przystąpienie jest więc sposobem wykazania zgodności, a nie samą zgodnością.

Najczęstsze błędy

  • Uznanie, że odroczenie objęło całe rozporządzenie. Przesunięto wymogi dla systemów wysokiego ryzyka. Przejrzystość obowiązuje od 2 sierpnia 2026 r. Okres przejściowy do 2 grudnia 2026 r. dotyczy tylko oznaczania wyników starszych systemów generujących treści syntetyczne.
  • Przypisanie wszystkich czterech obowiązków dostawcy. Ustępy 3 i 4 art. 50 adresowane są do podmiotu stosującego i nie da się ich przenieść umową.
  • Traktowanie oznaczenia maszynowego jako ujawnienia wobec odbiorcy. Oznaczenie z ust. 2 służy wykrywalności technicznej. Ujawnienie z ust. 4 jest komunikatem dla człowieka.
  • Powoływanie się na wyłączenie redakcyjne bez wskazanej odpowiedzialności redakcyjnej. Przepis wymaga dwóch elementów naraz, a organizacja musi umieć pokazać oba.
  • Umieszczenie informacji w regulaminie zamiast w momencie pierwszego kontaktu. Przepis wyznacza moment, a nie miejsce w dokumentacji.
  • Pominięcie zakazu przy rozpoznawaniu emocji w miejscu pracy. Informowanie pracowników nie sanuje praktyki, która jest zakazana.

Wnioski i dalsze kroki

Przejrzystość, obok kompetencji w zakresie AI i zakazanych praktyk, dotyczy organizacji stosującej gotowe narzędzia już dziś.

Zapamiętaj

Odpowiedzialność za przejrzystość rozstrzyga rola wobec konkretnego zastosowania, a nie kategoria ryzyka i nie deklaracja dostawcy.

Za dwa obowiązki organizacja odpowiada sama, więc potrzebuje procesu, a nie tylko zapisu w umowie.

Kolejność, która sprawdza się przy porządkowaniu tego obszaru.

  1. Zbierz zastosowania, w których AI wchodzi w interakcję z ludźmi albo wytwarza treści syntetyczne. Dopisz systemy rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej stosowane wobec osób.
  2. Dla każdego zastosowania ustal rolę organizacji i przypisz obowiązki z właściwego ustępu art. 50.
  3. Sprawdź, czy narzędzia wprowadzone do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. oznaczają wyniki maszynowo. Zaplanuj rozwiązanie na okres do grudnia.
  4. Zaprojektuj treść oraz moment informacji, a przy tekstach z art. 50 ust. 4 rozstrzygnij, kto ponosi odpowiedzialność redakcyjną.
  5. Zachowaj ślad tych decyzji, bo to on odpowiada na pytanie klienta, audytora albo organu.

Ślad decyzji łatwo pominąć. Obowiązki przejrzystości wykonuje się wobec osób, ale wykazuje się je wobec organu — a to wymaga innego materiału niż sam komunikat na stronie.

Materiały powiązane

Źródła

  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), wersja skonsolidowana na 27 lipca 2026 r., art. 3 pkt 3, 11, 60 i 68, art. 5 ust. 1 lit. f i g, art. 25, art. 50, art. 111 i art. 113 — eur-lex.europa.eu.
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r., art. 1 pkt 39 i 40 (zmiany art. 111 i art. 113) — eur-lex.europa.eu.
  • Komisja Europejska, wytyczne dotyczące wykonywania obowiązków przejrzystości dla niektórych systemów AI na podstawie art. 50 rozporządzenia (UE) 2024/1689 — treść zatwierdzona komunikatem C(2026) 5054 final z 20 lipca 2026 r., formalne przyjęcie zapowiedziane po udostępnieniu wszystkich wersji językowych — digital-strategy.ec.europa.eu.
  • Kodeks postępowania w sprawie przejrzystości treści generowanych przez AI wraz z opinią Komisji w sprawie jego oceny, Komisja Europejska — digital-strategy.ec.europa.eu.

Sprawdź, gdzie AI już mówi w imieniu Twojej organizacji

Obowiązki przejrzystości dotyczą zastosowań, które zwykle powstały bez decyzji zarządu. Przegląd zaczyna się od ich wykazu, a kończy przypisaniem obowiązków z art. 50 do konkretnych osób w organizacji.

Autor

Michał Rutkowski — LabLogic. Łączy perspektywę prawną, organizacyjną i technologiczną w pracy z zarządami średnich i dużych organizacji: wsparcie i pełnienie funkcji IOD/DPO, przygotowanie do NIS2 i KSC, reakcja na incydenty, audyty i szkolenia. Kontakt: M.Rutkowski@LabLogic.pl · LinkedIn

Materiał ma charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej opinii prawnej ani rekomendacji dla konkretnej organizacji. Zakres obowiązków należy ocenić z uwzględnieniem jej sytuacji.

Stan prawny: listopad 2026.

Przewijanie do góry