Porozmawiajmy
Zastanawiasz się, jak to wygląda w Twojej organizacji? Napisz — odpowiem osobiście.
Krótka odpowiedź
Szkolenie z art. 8e ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC) przechodzi kierownik podmiotu. W organie wieloosobowym kierownikiem jest każdy jego członek (art. 2 pkt 8a), więc szkolenie obejmuje cały zarząd, a nie tylko prezesa. W mojej ocenie nie zmienia tego wskazanie osoby odpowiedzialnej z art. 8c ust. 2. Poza zarządem art. 8e ust. 1 wymienia z nazwy jeszcze jedną rolę. Jest nią osoba, której powierzono obowiązki kierownika w zakresie cyberbezpieczeństwa. Powierzenie dodaje tę osobę do kręgu szkolonych, a członków zarządu w nim zostawia.
Wobec pozostałych osób obowiązek jest zbudowany inaczej. Kierownik zapewnia, że personel podmiotu jest świadomy obowiązków z zakresu cyberbezpieczeństwa i zna wewnętrzne regulacje podmiotu w tym zakresie (art. 8d pkt 4). Ten podstawowy poziom obejmuje cały personel. Art. 8 i art. 8d nie podają przy tym stanowisk ani częstotliwości. Szersze przygotowanie warto zapewnić osobom realizującym zadania z art. 8 i art. 11, osobom wyznaczonym do kontaktów (art. 9) oraz właścicielom elementów systemu, takim jak kadry i zakupy. Krąg szkolonych opisują konkretniej załącznik nr 4 dla podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym (pkt 17) i rozporządzenie 2024/2690 dla podmiotów z art. 8b ust. 1 (pkt 8.2.1).
Dlaczego to pytanie w ogóle powstaje
Dwa obowiązki szkoleniowe w tej samej ustawie są zbudowane zupełnie inaczej. Pierwszy ma adresata, cykl i dowód. Kierownik podmiotu kluczowego lub ważnego przechodzi szkolenie raz w roku kalendarzowym, a udział w nim jest udokumentowany (art. 8e). Drugi obowiązek nie ma ani cyklu, ani listy osób, ani odrębnego przepisu o dokumentowaniu udziału. Edukacja z zakresu cyberbezpieczeństwa dla personelu podmiotu jest jednym z elementów systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. i), obok podstawowych zasad cyberhigieny (lit. j). Według Ministra Cyfryzacji edukacja personelu powinna odbywać się na bieżąco i uwzględniać obowiązki personelu w ramach systemu (pyt. 3.8). Wyjątkiem są podmiot ważny będący podmiotem publicznym (załącznik nr 4) i podmioty z art. 8b ust. 1 (rozporządzenie 2024/2690), dla których krąg szkolonych jest opisany konkretniej, a rozporządzenie wymaga też regularnych szkoleń.
Drugie źródło wątpliwości leży w lekturze samego art. 20 ust. 2 dyrektywy (UE) 2022/2555. Państwa członkowskie zapewniają w nim, aby członkowie organu zarządzającego mieli obowiązek odbywać szkolenia. Co do pracowników przepis mówi tylko, że państwa „zachęcają podmioty kluczowe i ważne do oferowania podobnych szkoleń ich pracownikom”. Kto zatrzyma się na tym ustępie, może uznać szkolenia poza zarządem za dobrowolne. Art. 21 ust. 2 lit. g dyrektywy zalicza jednak „podstawowe praktyki cyberhigieny i szkolenia w zakresie cyberbezpieczeństwa” do środków, które podmioty kluczowe i ważne mają wdrożyć. Ustawa o KSC wpisuje edukację personelu do katalogu z art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. i i dokłada obowiązek kierownika z art. 8d pkt 4. Szkolenia poza zarządem nie są więc dobrowolne ani według dyrektywy, ani według ustawy.
Trzecia przyczyna jest organizacyjna. Pytanie o krąg osób pada zwykle wtedy, gdy w kalendarzu pojawi się już szkolenie kierownika. Wtedy okazuje się, że dla reszty organizacji nie ma gotowej listy.
Zapamiętaj
Listy stanowisk do przeszkolenia nie zastąpi schemat organizacyjny — obowiązki z ustawy rozkładają się inaczej niż stanowiska.
Co trzeba ustalić przed decyzją
Kto poza kierownikiem jest wskazany w ustawie wprost
Art. 8e ust. 1 wymienia dwie role. Są to kierownik podmiotu kluczowego lub ważnego oraz osoba, której powierzono obowiązki kierownika w zakresie cyberbezpieczeństwa. Obie podlegają temu samemu cyklowi rocznemu i temu samemu zakresowi z ust. 2. Obie muszą mieć udokumentowany udział w szkoleniu.
Ta druga rola bywa pomijana, ponieważ w wielu organizacjach istnieje faktycznie, a nie formalnie. Ktoś prowadzi temat na co dzień i przygotowuje materiały dla zarządu, ale powierzenie nigdy nie zostało zapisane. Powierzenie wymaga zgody tej osoby i nie zdejmuje odpowiedzialności z kierownika (art. 8c ust. 3). Praktyczny wniosek jest prosty. Jeżeli powierzenie istnieje, osoba z powierzeniem dochodzi do kręgu szkolonych, a członkowie zarządu w nim zostają. Jeżeli nie istnieje, najpierw trzeba rozstrzygnąć, czy ma istnieć.
Kierownikiem podmiotu jest kierownik jednostki w rozumieniu ustawy o rachunkowości (art. 2 pkt 8a ustawy o KSC). W organie wieloosobowym kierownikiem są wszyscy jego członkowie (art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowości). Szkolenie z art. 8e przechodzi więc każdy członek zarządu, a nie tylko prezes. W mojej ocenie nie zmienia tego wskazanie osoby odpowiedzialnej z art. 8c ust. 2, bo ten przepis dotyczy odpowiedzialności, a krąg szkolonych wyznacza art. 8e ust. 1. W jednostce sektora finansów publicznych kierownikiem podmiotu jest kierownik tej jednostki (art. 2 pkt 8a).
Zakres szkolenia dla tych dwóch ról opisuje materiał Co powinno obejmować szkolenie NIS2 dla zarządu?. Zakres ten obejmuje wykonywanie obowiązków, za które kierownik podmiotu ponosi odpowiedzialność (art. 8e ust. 2). Nie jest to program dla specjalistów.
Kto realizuje zadania z art. 8 i art. 11
Najbardziej użytecznym kryterium doboru grup jest udział w zadaniach z art. 8 i art. 11. Ustawa posługuje się tym kryterium w innym celu, czyli przy weryfikacji niekaralności. Przed rozpoczęciem tych zadań osoba, która ma je realizować, przedstawia podmiotowi informację z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności za przestępstwa przeciwko ochronie informacji (art. 8f ust. 1). Kierownik podmiotu dopuszcza ją do zadań po otrzymaniu tej informacji. Wymagania z ust. 1 i 2 uznaje się za spełnione, gdy osoba ma ważne poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych o klauzuli „poufne” lub wyższej (art. 8f ust. 3). Przepis nie wymaga listy, ale jego wykonanie najłatwiej oprzeć na imiennej liście takich osób.
Ta sama lista jest naturalnym punktem wyjścia do planu szkoleń. Obejmuje osoby realizujące zadania systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji oraz osoby uczestniczące w obsłudze i zgłaszaniu incydentów. W średniej organizacji są to zwykle osoby z kilku różnych działów, a nie jeden zespół.
Przy tej okazji warto sprawdzić dwie rzeczy. Czy lista obejmuje osoby faktycznie wykonujące czynności, a nie tylko formalnych właścicieli obszarów. Czy obejmuje również zastępstwa, bo obowiązki incydentowe biegną niezależnie od urlopów i rotacji.
Osoby wyznaczone do kontaktów z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa
Podmiot kluczowy lub ważny wyznacza co najmniej dwie osoby odpowiedzialne za utrzymywanie kontaktów z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa (art. 9 ust. 1 pkt 1). Podmiot będący mikro- lub małym przedsiębiorcą oraz podmiot ważny będący podmiotem publicznym wyznaczają co najmniej jedną osobę (art. 9 ust. 2 i 3). Art. 73a ust. 1 pkt 6 nie zwalnia jednak z kary kierownika podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym, który nie wyznaczył dwóch osób. Taki podmiot bezpieczniej wyznacza więc dwie osoby. Po uzyskaniu wpisu do wykazu podmiot rozpoczyna korzystanie z systemu teleinformatycznego, przez który przekazuje zgłoszenia (art. 9 ust. 1 pkt 4).
Ustawa nie przewiduje dla tych osób odrębnego obowiązku szkoleniowego. O zakresie przygotowania przesądza jednak samo zadanie. Chodzi o obsługę systemu zgłoszeniowego oraz o terminy liczone od wykrycia incydentu poważnego. To ocena praktyczna, nie treść przepisu. Jest to jednak ocena łatwa do obrony, bo osoba wyznaczona do kontaktu bez tej wiedzy nie wykona zadania, do którego została wyznaczona.
Które role wynikają z samego katalogu środków
Elementy systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji ustawa wylicza w art. 8 ust. 1 pkt 2. Każdy z nich ma w organizacji właściciela, a znaczna ich część leży poza działem IT. Zestawienie przypisuje elementy do ról i wskazuje, czego dotyczy przygotowanie tych osób. Jest to ocena praktyczna oparta na typowym układzie średniej i dużej organizacji, a nie katalog wynikający z przepisu.
| Element systemu (art. 8 ust. 1 pkt 2) | Kto zwykle decyduje | Czego dotyczy przygotowanie |
|---|---|---|
| Bezpieczeństwo zasobów ludzkich (lit. d) | Dział kadr i przełożeni | Zatrudnienie, zmiana roli i odejście pracownika; weryfikacja niekaralności (art. 8f) przed dopuszczeniem przez kierownika podmiotu do zadań z art. 8 lub art. 11 |
| Bezpieczeństwo i ciągłość łańcucha dostaw ICT (lit. e) | Zakupy i właściciele umów | Kryteria oceny dostawcy z art. 8 ust. 2 oraz zapisy umowne dotyczące bezpieczeństwa |
| Bezpieczeństwo w nabywaniu, rozwoju, utrzymaniu i eksploatacji systemu (lit. b) | Zespoły rozwoju i utrzymania, prowadzący projekty | Wymagania bezpieczeństwa w projekcie i testowanie systemu przed uruchomieniem |
| Zarządzanie aktywami i polityki kontroli dostępu (lit. m i n) | Administratorzy uprawnień, przełożeni akceptujący wnioski | Minimalny zakres uprawnień, przeglądy dostępu, odbieranie uprawnień po zmianie roli |
| Plany ciągłości działania i odtworzenia (lit. f) | Właściciele procesów | Rola procesu w świadczeniu usługi, warunki uruchomienia planu, udział w testach |
| Edukacja personelu i cyberhigiena (lit. i oraz j) | Kierownik podmiotu (art. 8d pkt 4); odbiorcą jest cały personel podmiotu | Rozpoznawanie zdarzeń, ścieżka zgłoszenia wewnętrznego, obowiązujące regulacje |
Zestawienie pokazuje, dlaczego lista grup zbudowana ze schematu organizacyjnego jest zwykle niepełna. Trzy pierwsze wiersze dotyczą działów, które w rozmowie o cyberbezpieczeństwie nie pojawiają się jako pierwsze, a odpowiadają za decyzje trudne do odwrócenia po fakcie.
Gdzie przebiega granica „całego personelu”
System zarządzania bezpieczeństwem informacji wdraża się w systemie informacyjnym wykorzystywanym w procesach wpływających na świadczenie usługi (art. 8 ust. 1). To zawęża zakres samego systemu zarządzania. Obowiązek kierownika z art. 8d pkt 4 jest zbudowany szerzej i mówi o personelu podmiotu.
Granica systemu nie wyznacza więc granicy obowiązku świadomości. Minister Cyfryzacji w odpowiedziach na pytania o nowelizację wskazuje, że podmiot powinien dbać o zrozumienie cyberzagrożeń wśród personelu „niezależnie od roli personelu w organizacji” (pyt. 3.3 lit. i). Od granicy systemu może zależeć głębokość przygotowania danej osoby. Nie zależy od niej to, czy osoba z personelu jest objęta obowiązkiem świadomości.
Ustawa mówi o „personelu podmiotu”, a nie o pracownikach. Osoby współpracujące na innej podstawie niż umowa o pracę korzystają z tych samych systemów i popełniają te same błędy. Kryterium podziału jest zakres zadań i dostęp, nie rodzaj umowy.
Podmiot ważny będący podmiotem publicznym ma inny punkt odniesienia
Podmiot ważny będący podmiotem publicznym nie stosuje art. 8 ust. 1, tylko wymogi z załącznika nr 4 do ustawy (art. 8 ust. 3). Ten sam przepis obejmuje wskazaną w nim część podmiotów ważnych ze szkolnictwa wyższego i nauki, które nie są organizacjami badawczymi. Dotyczy to zadań publicznych realizowanych z wykorzystaniem systemów informacyjnych. W sprawie szkoleń załącznik jest bardziej konkretny niż przepisy ogólne.
Część I załącznika wymienia szkolenie osób zaangażowanych w proces przetwarzania informacji jako środek minimalizujący wystąpienie incydentów (pkt 17). Wskazuje przy tym zagadnienia, które szkolenie ma uwzględniać w szczególności. Są to rodzaje cyberzagrożeń, podstawowe zasady cyberhigieny, reagowanie na incydent oraz świadomość skutków naruszenia zasad bezpieczeństwa informacji. Osobny punkt wymaga stosowania zasad cyberhigieny przez pracowników korzystających z systemów informacyjnych, w tym przez kierownika podmiotu (pkt 14). Przegląd systemu odbywa się co najmniej raz w roku albo bezzwłocznie w sytuacjach wskazanych w części III załącznika.
Dla tej grupy podmiotów odpowiedź jest więc najbliższa gotowej. Krąg wyznacza udział w przetwarzaniu informacji, a główne zagadnienia są w załączniku wypisane wprost.
Podmioty z art. 8b stosują rozporządzenie 2024/2690
Podmioty wymienione w art. 8b ust. 1 (m.in. dostawcy usług DNS, dostawcy usług chmurowych i dostawcy usług zarządzanych) stosują w ramach systemu środki z rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2024/2690. Minister Cyfryzacji wskazuje, że stosują je tylko w zakresie działalności objętej rozporządzeniem (pyt. 3.47). Program podnoszenia świadomości obejmuje pracowników, w tym członków organów zarządzających, a w stosownych przypadkach także bezpośrednich dostawców i usługodawców (załącznik, pkt 8.1.1 i 8.1.2). Program ma być zaplanowany w czasie tak, aby działania się powtarzały i obejmowały nowych pracowników (pkt 8.1.2 lit. a). Podmiot wskazuje ponadto pracowników, których funkcje wymagają umiejętności i wiedzy fachowej istotnych dla bezpieczeństwa, i zapewnia ich regularne szkolenie (pkt 8.2.1). Szkoli też pracowników przenoszonych na takie stanowiska lub funkcje (pkt 8.2.4).
Co zrobić z personelem dostawcy
Podmiot realizuje zadania własnymi strukturami odpowiedzialnymi za cyberbezpieczeństwo lub na podstawie umowy z dostawcą usług zarządzanych w zakresie cyberbezpieczeństwa (art. 14). Minister Cyfryzacji w odpowiedziach na pytania o nowelizację wskazuje, że spójnik „lub” pozwala połączyć oba modele i zlecić dostawcy tylko część zadań (pyt. 3.19). Wybór modelu nie zmienia adresata obowiązków wobec własnego personelu. Świadomość tego personelu zapewnia kierownik podmiotu (art. 8d pkt 4). Według Ministra Cyfryzacji weryfikacja niekaralności z art. 8f nie obejmuje personelu dostawcy, a jego bezpieczeństwo powinno się zapewniać przez zarządzanie ryzykiem łańcucha dostaw i postanowienia umowne (pyt. 3.48).
Do rozstrzygnięcia zostaje styk obu stron. Ktoś po stronie podmiotu przyjmuje informację od dostawcy, ocenia ją i uruchamia decyzję o zgłoszeniu. Ta osoba potrzebuje przygotowania niezależnie od kompetencji dostawcy, ponieważ adresatem obowiązku zgłoszeniowego pozostaje podmiot kluczowy lub ważny.
Kiedy lista musi być gotowa
Podmioty spełniające przesłanki kwalifikacji 3 kwietnia 2026 r. mają dwanaście miesięcy na realizację obowiązków z rozdziału dotyczącego podmiotów kluczowych i ważnych, czyli czas do 3 kwietnia 2027 r. (art. 33 ust. 1 nowelizacji z 23 stycznia 2026 r.). Podmiot, który spełni przesłanki później, ma dwanaście miesięcy od tego momentu (art. 16 pkt 1 ustawy o KSC). Podmiot uznany za kluczowy lub ważny decyzją liczy dwanaście miesięcy od jej doręczenia (art. 7l ust. 7 pkt 1 i art. 7m ust. 6 pkt 1). Edukacja personelu należy do tego samego rozdziału co pozostałe elementy systemu. Według Ministra Cyfryzacji pierwsze szkolenie kierownika podmiotu spełniającego przesłanki 3 kwietnia 2026 r. musi się odbyć najpóźniej w 2027 r. (pyt. 3.46).
Sama lista grup powstaje jednak wcześniej i niejako przy okazji. Jest produktem ubocznym dwóch innych prac. Pierwszą jest ustalenie zakresu systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, drugą wskazanie osób realizujących zadania z art. 8 i art. 11. Organizacja, która dopiero ustala zakres obowiązków i stan przygotowania, nie zbuduje wiarygodnej listy grup przed tym ustaleniem.
Najczęstsze błędy
- Jeden kurs dla wszystkich jako całość obowiązku. Moduł o hasłach i phishingu obsługuje cyberhigienę, a nie zadania osób realizujących art. 8 i art. 11.
- Lista grup zbudowana ze schematu organizacyjnego. Punktem wyjścia jest zakres systemu i podział zadań, nie struktura działów.
- Pominięcie osoby, której powierzono obowiązki kierownika. Ustawa wymienia ją obok kierownika podmiotu w art. 8e ust. 1.
- Wyłączenie zakupów i działu kadr, bo „to nie są role techniczne”. Ocena dostawcy i weryfikacja niekaralności są czynnościami wskazanymi w ustawie.
- Uznanie, że umowa z dostawcą zdejmuje obowiązek wobec własnego personelu. Zmienia się model realizacji zadań, nie adresat obowiązków.
- Szkolenie osób z art. 8 i art. 11 bez wcześniejszej listy imiennej. Weryfikacja niekaralności i tak wymaga ustalenia, kto realizuje te zadania. Warto więc zbudować jedną listę dla obu celów.
- Powielenie treści szkolenia kierownika w szkoleniu dla personelu. Zakres z art. 8e ust. 2 obejmuje wykonywanie obowiązków podmiotu wymienionych w tym przepisie, a nie codzienne czynności pracownika.
Wnioski i dalsze kroki
Szkolenie z art. 8e przechodzi każdy członek zarządu, a poza zarządem osoba, której powierzono obowiązki kierownika w zakresie cyberbezpieczeństwa. Świadomość obowiązków i znajomość wewnętrznych regulacji ma objąć cały personel podmiotu (art. 8d pkt 4). Szersze przygotowanie organizacja wyznacza sama — według zakresu systemu, podziału zadań i udziału w obsłudze incydentów. Podmiot ważny będący podmiotem publicznym i podmioty z art. 8b ust. 1 mają przy tym szczególne wymagania — odpowiednio w załączniku nr 4 i w rozporządzeniu 2024/2690. Wynik tej pracy jest jednocześnie planem szkoleń i dowodem, że rezultat wymagany przez art. 8d pkt 4 został zaplanowany świadomie.
Krąg szkolonych najłatwiej ustalić w siedmiu krokach.
- Sprawdź, czy powierzono komuś obowiązki kierownika w zakresie cyberbezpieczeństwa i czy jest na to ślad. Ta osoba podlega obowiązkowi szkoleniowemu razem z każdym członkiem zarządu.
- Wypisz imiennie osoby realizujące zadania z art. 8 i art. 11 wraz z zastępstwami. Ta sama lista porządkuje weryfikację niekaralności.
- Dodaj osoby wyznaczone do kontaktów z podmiotami krajowego systemu cyberbezpieczeństwa.
- Przejdź katalog środków z art. 8 ust. 1 pkt 2 i przypisz do każdego elementu rolę, która o nim faktycznie decyduje.
- Zakres i głębokość szkoleń różnicuj przez zadania i dostęp, a nie przez rodzaj umowy.
- W podmiocie ważnym będącym podmiotem publicznym zestaw wynik z punktami 14 i 17 załącznika nr 4.
- Zapisz, po czym poznasz, że rezultat z art. 8d pkt 4 został osiągnięty — inaczej po roku zostanie sama lista obecności.
Materiały powiązane
- Co powinno obejmować szkolenie NIS2 dla zarządu? — zakres obowiązkowego szkolenia kierownika podmiotu i osoby, której powierzono jego obowiązki.
- Po czym poznać, że szkolenie przyniosło rzeczywisty efekt? — sposób sprawdzenia rezultatu wymaganego przez art. 8d pkt 4.
- Co zrobić po wykryciu incydentu? — sekwencja pierwszej doby, czyli materiał dla osób obsługujących incydenty i osób wyznaczonych do kontaktów.
- Jak udokumentować szkolenie, żeby było dowodem dla organu? — jak zapisać szkolenie kierownika i pozostałego personelu, żeby dało się je wykazać organowi.
- Kogo i kiedy trzeba sprawdzić w Krajowym Rejestrze Karnym na potrzeby NIS2? — weryfikacja niekaralności tego samego kręgu osób realizujących zadania z art. 8 i 11.
Źródła
- Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, art. 2 pkt 8a, art. 7l ust. 7, art. 7m ust. 6, art. 8, art. 8b ust. 1, art. 8c–8f, art. 9, art. 14, art. 16 pkt 1, art. 73a ust. 1 pkt 6 oraz załącznik nr 4, tekst ujednolicony, Kancelaria Sejmu — isap.sejm.gov.pl.
- Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, art. 3 ust. 1 pkt 6, tekst ujednolicony, Kancelaria Sejmu — isap.sejm.gov.pl.
- Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 252), art. 33 — dziennikustaw.gov.pl.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2555 (NIS 2), art. 20 ust. 2 i art. 21 ust. 2 lit. g — eur-lex.europa.eu.
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2024/2690 z dnia 17 października 2024 r., załącznik, pkt 8.1.1, 8.1.2, 8.2.1 i 8.2.4 — eur-lex.europa.eu.
- Nowelizacja ustawy o KSC — pytania i odpowiedzi (aktualizacja z października 2026 r.), pyt. 3.3 lit. i, 3.8, 3.19, 3.46, 3.47 i 3.48, Ministerstwo Cyfryzacji — cyber.gov.pl.
- Nowelizacja ustawy o KSC — obowiązki podmiotów kluczowych i ważnych, Ministerstwo Cyfryzacji — gov.pl.
Dobierzmy szkolenia do ról w Twojej organizacji
Jeżeli lista grup jeszcze nie powstała, warto zacząć od zestawienia zadań z art. 8 i art. 11 z osobami, które je faktycznie wykonują. To zestawienie wyznacza program dla każdej grupy osobno. Szkolenia i warsztaty budujemy właśnie na nim.
Materiał ma charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej opinii prawnej ani rekomendacji dla konkretnej organizacji. Zakres obowiązków należy ocenić z uwzględnieniem jej sytuacji.
Stan prawny: listopad 2026.