Kiedy organizacja stosująca AI staje się dostawcą systemu?

Dlaczego to pytanie w ogóle powstaje

Sztuczna inteligencja rzadko wchodzi do organizacji decyzją zarządu. Wchodzi jako nowa funkcja w kupionym wcześniej oprogramowaniu albo jako narzędzie zbudowane wewnętrznie na modelu ogólnego przeznaczenia. W obu przypadkach nikt nie zadaje pytania o rolę, bo nikt nie ma poczucia, że coś wprowadza do obrotu albo oddaje do użytku.

Rozporządzenie nie pyta, czy organizacja zajmuje się sztuczną inteligencją. Pyta o rolę wobec konkretnego systemu. Ta sama organizacja bywa podmiotem stosującym wobec jednego narzędzia i dostawcą wobec drugiego.

Do tego dochodzi nieporozumienie wokół zmiany harmonogramu z lipca 2026 r. Odroczenie objęło rozdział III sekcje 1, 2 i 3, z wyjątkiem art. 6 ust. 5 o wytycznych Komisji do klasyfikacji. Są to klasyfikacja, wymogi oraz obowiązki dostawców i podmiotów stosujących systemy wysokiego ryzyka. Nie objęło zakazanych praktyk ani obowiązku wspierania kompetencji. Obowiązki przejrzystości z art. 50 stosuje się od 2 sierpnia 2026 r. Ta sama zmiana dała jednak dostawcom systemów generujących treści syntetyczne, wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r., czas na spełnienie art. 50 ust. 2 do 2 grudnia 2026 r. (art. 111 ust. 4). Rynek przyjął z tego jedno zdanie — „AI Act przesunięto” — i przestał liczyć terminy.

Co trzeba ustalić przed decyzją

Kiedy organizacja jest dostawcą od początku

Definicja dostawcy z art. 3 pkt 3 nie wymaga sprzedaży systemu ani udostępnienia go na zewnątrz. Oddanie do użytku obejmuje dostarczenie systemu do użytku własnego (art. 3 pkt 11). Model dostarczony przez inną firmę nie odbiera organizacji roli dostawcy (art. 3 pkt 68). Komisja Europejska w wytycznych do art. 50 podaje przykład organizacji, która zbudowała czat we własnym zakresie i oddaje go do użytku własnego pod swoją nazwą (pkt 11). Według Komisji taka organizacja jest dostawcą. Kategoria ryzyka nie ma dla tej roli znaczenia.

Obowiązek z art. 4 wiąże dostawcę od 2 lutego 2025 r. Od 2 sierpnia 2026 r. dostawca zapewnia, aby system przeznaczony do bezpośredniej interakcji z ludźmi był projektowany i rozwijany tak, żeby byli oni informowani o interakcji z systemem AI (art. 50 ust. 1). Obowiązek z art. 50 ust. 1 nie działa m.in. wtedy, gdy interakcja z AI jest oczywista dla dostatecznie poinformowanej, uważnej i ostrożnej osoby. Oczywistość ocenia się z uwzględnieniem okoliczności i kontekstu wykorzystywania. Dostawca systemu generującego syntetyczny tekst, obraz, dźwięk lub wideo zapewnia oznakowanie wyników w formacie nadającym się do odczytu maszynowego (art. 50 ust. 2). Wyjątki z art. 50 ust. 2 obejmują m.in. funkcję wspomagającą standardową edycję. Dostawcy takich systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. mają na oznakowanie czas do 2 grudnia 2026 r. (art. 111 ust. 4). Przepis wymienia tylko systemy wprowadzone do obrotu. Komisja Europejska w wytycznych do art. 50 opisuje ten okres jako dotyczący także systemów oddanych do użytku przed 2 sierpnia 2026 r. (pkt 153).

Trzy okoliczności, w których rola się zmienia

Art. 25 ust. 1 wymienia dystrybutora, importera, podmiot stosujący i inną stronę trzecią. Każdy z nich zostaje uznany za dostawcę systemu AI wysokiego ryzyka, jeżeli zachodzi którakolwiek z trzech okoliczności.

Własna nazwa lub znak towarowy. Organizacja umieszcza swoją markę w systemie wysokiego ryzyka wprowadzonym już do obrotu lub oddanym do użytku. Przepis dodaje do tej okoliczności zastrzeżenie. Dzieje się tak bez uszczerbku dla ustaleń umownych przewidujących inny podział obowiązków.

Istotna zmiana. Organizacja dokonuje istotnej zmiany w systemie wysokiego ryzyka wprowadzonym już do obrotu lub oddanym do użytku. Po zmianie pozostaje on systemem wysokiego ryzyka zgodnie z art. 6. Chodzi więc o modyfikację w obrębie tej samej kategorii, a nie o wyjście z niej.

Zmiana przeznaczenia. Organizacja zmienia przeznaczenie systemu, który nie był sklasyfikowany jako wysokiego ryzyka i został już wprowadzony do obrotu lub oddany do użytku. Po zmianie staje się on systemem wysokiego ryzyka zgodnie z art. 6. Przepis wymienia wprost także systemy AI ogólnego przeznaczenia.

Trzecią okoliczność najtrudniej zauważyć. Dział kadr zaczyna używać kupionego asystenta ogólnego przeznaczenia do oceny kandydatów do pracy (załącznik III pkt 4 lit. a). System się nie zmienił. Zmieniło się jego przeznaczenie, a wraz z nim rola organizacji. Inaczej jest, gdy zespół sam zbudował asystenta na cudzym modelu. Organizacja jest wtedy jego dostawcą od początku (art. 3 pkt 3). Nowe przeznaczenie zmienia kategorię systemu, a nie rolę organizacji.

Art. 25 ust. 3 zawiera osobną regułę dla producenta produktu objętego unijnym prawodawstwem harmonizacyjnym z załącznika I sekcja A. Producenta uznaje się za dostawcę systemu wysokiego ryzyka, który jest związanym z bezpieczeństwem elementem jego produktu. Dzieje się tak, gdy system trafia do obrotu wraz z produktem albo do użytku po wprowadzeniu produktu do obrotu, w obu przypadkach pod nazwą lub znakiem towarowym producenta.

Co pierwotny dostawca jest winien nowemu

Art. 25 ust. 2 określa, co dzieje się z pierwotnym dostawcą. Po zmianie roli pierwotnego dostawcy nie uznaje się już za dostawcę tego konkretnego systemu. Ma za to obowiązek ścisłej współpracy z nowym dostawcą.

Przepis wskazuje przykładowo trzy elementy tej współpracy, o ile są one istotne dla jej celów.

• dokumentacja techniczna wystarczająca do oceny zgodności z wymogami z art. 16;
• informacja o znanych ograniczeniach systemu i o trybach awaryjnych;
• ukierunkowany dostęp techniczny, w tym do celów testowania i walidacji.

Dla organizacji, która zmieniła rolę, jest to główne źródło materiału do wykonania obowiązków dostawcy. Bez dokumentacji pierwotnego dostawcy trudno przeprowadzić ocenę zgodności. Art. 25 ust. 5 zastrzega przy tym ochronę praw własności intelektualnej, poufnych informacji handlowych i tajemnic przedsiębiorstwa.

Zastrzeżenie dostawcy, które wyłącza obowiązek współpracy

Ostatni akapit art. 25 ust. 2 zamyka pętlę. Obowiązku współpracy nie stosuje się w przypadkach, gdy pierwotny dostawca wyraźnie określił, że jego systemu nie wolno zmienić w system wysokiego ryzyka. Wtedy nie ciąży na nim ani obowiązek współpracy, ani obowiązek przekazania dokumentacji. Przepis nie wymaga, żeby takie zastrzeżenie znalazło się w umowie.

Konsekwencja jest praktyczna i nieprzyjemna. Organizacja korzystająca z systemu objętego takim zastrzeżeniem bierze na siebie całe ryzyko zmiany przeznaczenia. Po takiej zmianie zostaje z obowiązkami dostawcy i bez materiału do ich wykonania. Zastrzeżenie nie chroni jej przed zmianą roli. Pozbawia ją natomiast wsparcia.

Dlatego zastrzeżenie dostawcy trzeba sprawdzić przy zakupie, a nie przy wdrożeniu. W tym samym kierunku idzie art. 25 ust. 4, który zmiana z lipca 2026 r. rozszerzyła na modele AI. Obowiązek dotyczy dostawcy systemu AI wysokiego ryzyka i osoby trzeciej, która dostarcza elementy wykorzystywane w tym systemie lub z nim zintegrowane. Przepis wymienia wśród nich system AI i model AI. Wymienia też narzędzia, usługi, komponenty lub procesy. Strony wskazują w pisemnej umowie informacje, zdolności, dostęp techniczny i innego rodzaju pomoc opartą na powszechnie uznanym stanie wiedzy technicznej. Chodzi o to, czego dostawca potrzebuje do pełnego spełnienia obowiązków z rozporządzenia. Wyłączone są narzędzia, usługi, procesy i komponenty udostępniane publicznie na bezpłatnej licencji otwartego oprogramowania. Wyłączenie nie obejmuje modeli AI ogólnego przeznaczenia.

Od kiedy to wiąże i dlaczego termin nie zwalnia z pracy

Art. 25 i art. 26 leżą w rozdziale III sekcja 3, więc obejmuje je odroczenie. Zaczną być stosowane 2 grudnia 2027 r. wobec systemów wysokiego ryzyka z załącznika III oraz 2 sierpnia 2028 r. wobec systemów z załącznika I.

Do operatorów systemów wysokiego ryzyka wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku przed tymi datami rozporządzenie stosuje się dopiero po istotnej zmianie w projekcie tych systemów (art. 111 ust. 2). Zakazy z art. 5 stosuje się do tych systemów bez tego ograniczenia. W każdym razie dostawcy i podmioty stosujące systemy wysokiego ryzyka przeznaczone do wykorzystywania przez organy publiczne podejmują niezbędne kroki, aby zapewnić zgodność do 2 sierpnia 2030 r. Przepis nie przesądza wprost, czy istotną zmianą w projekcie jest sama zmiana przeznaczenia. Przy każdym zastosowaniu warto więc zapisać datę pierwszego wprowadzenia systemu do obrotu lub oddania go do użytku.

Data, od której art. 25 zacznie być stosowany, nie jest terminem rozpoczęcia pracy. Jest terminem, na który praca ma być skończona. Umowy z dostawcami narzędzi AI podpisywane dziś często będą obowiązywać jeszcze w grudniu 2027 r. To one przesądzą, czy organizacja będzie miała dostęp do dokumentacji, gdy przepis zacznie być stosowany.

Osobno warto pamiętać, że część rozporządzenia działa już teraz. Obowiązek z art. 4 dotyczący kompetencji w zakresie AI wiąże od 2 lutego 2025 r., a w obecnym brzmieniu od 27 lipca 2026 r. Zakazy praktyk z art. 5 stosuje się od 2 lutego 2025 r. Dwa nowe zakazy stosuje się od 2 grudnia 2026 r. Obowiązki przejrzystości z art. 50 obowiązują od 2 sierpnia 2026 r. Dostawcy systemów generujących treści syntetyczne, wprowadzonych do obrotu przed tą datą, mają na spełnienie art. 50 ust. 2 czas do 2 grudnia 2026 r.

Najczęstsze błędy

• Pytanie o rolę zadane raz, na poziomie organizacji. Rola dotyczy systemu, nie firmy. Ustalenie „jesteśmy podmiotem stosującym” bez wskazania, wobec którego narzędzia, nie rozstrzyga niczego.
• Uznanie, że zakup gotowego narzędzia wyklucza rolę dostawcy. Rolę dostawcy systemu wysokiego ryzyka daje każda z trzech okoliczności z art. 25 ust. 1, a nie tylko zmiana przeznaczenia. Dostawcą jest też organizacja, która na kupionym modelu buduje własne narzędzie i oddaje je do użytku pod własną nazwą. Takie decyzje bywają decyzjami zespołu produktowego, a nie zarządu.
• Odczytanie odroczenia jako zawieszenia całego rozporządzenia. Odroczenie objęło klasyfikację, wymogi i obowiązki dotyczące systemów wysokiego ryzyka. Pozostałe przepisy stosuje się w terminach z art. 111 i art. 113, w większości już teraz.
• Przeczytanie art. 25 ust. 1 bez zastrzeżenia umownego z lit. a) i bez wyłączenia z ust. 2. Oba zdania zmieniają wynik analizy, a oba łatwo pominąć przy pobieżnej lekturze.
• Odłożenie przeglądu umów do czasu, gdy przepis zacznie wiązać. W grudniu 2027 r. warunki będą już uzgodnione, a renegocjacja umowy trwa dłużej niż jej zawarcie.

Wnioski i dalsze kroki

Ustalenie roli jest czynnością powtarzalną, nie jednorazową. Powtarza się przy każdym nowym zastosowaniu i przy każdej zmianie sposobu użycia istniejącego.

Kolejność, która porządkuje tę pracę.

1. Zestaw zastosowania sztucznej inteligencji w organizacji wraz z ich przeznaczeniem. Bez tego wykazu pytanie o rolę nie ma do czego się odnieść.
2. Dla każdego zastosowania ustal, czy organizacja sama rozwinęła system lub zleciła jego rozwój i wprowadziła go do obrotu lub oddała do użytku pod własną nazwą. Następnie sprawdź, czy zachodzi którakolwiek z trzech okoliczności z art. 25 ust. 1, które czynią organizację dostawcą systemu wysokiego ryzyka.
3. Sprawdź w umowach, instrukcji obsługi i dokumentacji dostawcy, czy zastrzegł on zakaz zmiany systemu w system wysokiego ryzyka. To zastrzeżenie zmienia ocenę ryzyka projektu.
4. Przy nowych umowach uzgodnij zakres dokumentacji i dostępu technicznego przed podpisaniem. Przy systemach wysokiego ryzyka taką pisemną umowę przewiduje art. 25 ust. 4.
5. Wprowadź ocenę roli do procedury uruchamiania nowych narzędzi, żeby zmiana przeznaczenia nie nastąpiła poza wiedzą zarządu.

Dowodem wykonania tej pracy jest wykaz zastosowań z przypisaną rolą oraz zapis oceny przy każdym z nich. Ten sam materiał odpowiada na pytanie klienta, ubezpieczyciela i audytora.

Materiały powiązane

• Co powinien zawierać rejestr zastosowań AI? — wykaz, bez którego pytania o rolę nie da się zadać.
• Kto odpowiada za obowiązki przejrzystości z AI Actu? — druga oś podziału obowiązków między dostawcę a podmiot stosujący.
• Czy każda organizacja podlega NIS2? — ta sama logika kwalifikacji w drugim reżimie.
• Jakie nowe zakazy wprowadza AI Act od 2 grudnia 2026 r. i kogo dotyczą? — kiedy dostawca systemu generatywnego narusza nowe zakazy z art. 5 i jakie zabezpieczenia go chronią.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), wersja skonsolidowana na 27 lipca 2026 r., art. 3 pkt 3, 11 i 68, art. 4, art. 5, art. 6, art. 16, art. 25, art. 26, art. 50 ust. 1 i 2, art. 111 ust. 2 i 4, art. 113, załącznik I sekcja A oraz załącznik III pkt 4 lit. a — eur-lex.europa.eu.
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r. zmieniające rozporządzenie (UE) 2024/1689 — Dz.Urz. UE L, 2026/1744, 24.7.2026.
• Komisja Europejska, wytyczne dotyczące wykonywania obowiązków przejrzystości dla niektórych systemów AI na podstawie art. 50 rozporządzenia (UE) 2024/1689 — treść zatwierdzona komunikatem C(2026) 5054 final z 20 lipca 2026 r., formalne przyjęcie zapowiedziane po udostępnieniu wszystkich wersji językowych — pkt 11 i 153 — digital-strategy.ec.europa.eu.
• Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003).