Porozmawiajmy
Zastanawiasz się, jak to wygląda w Twojej organizacji? Napisz — odpowiem osobiście.
Krótka odpowiedź
RODO nie wskazuje częstotliwości szkoleń — nie ma w nim przepisu, z którego wynikałoby „raz w roku” ani żaden inny interwał. Obowiązkiem administratora jest doprowadzenie do stanu, w którym osoby przetwarzające dane wiedzą, jak mają postępować w swoich procesach, i wykazanie tego stanu dowodami. Cykl roczny bywa rozsądnym punktem odniesienia dla całej organizacji, ale rzeczywisty rytm wyznaczają zmiany w procesach, rotacja pracowników, wnioski z incydentów i wyniki testów. Osobę nowo zatrudnioną albo zmieniającą stanowisko warto przeszkolić przed nadaniem jej dostępu do danych. Inaczej jest w reżimie cyberbezpieczeństwa. Znowelizowana ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (KSC) wskazuje wprost częstotliwość szkolenia kierownika podmiotu kluczowego lub ważnego. Przechodzi on szkolenie raz w roku kalendarzowym, tak samo jak osoba, której powierzono jego obowiązki w zakresie cyberbezpieczeństwa. Według Ministra Cyfryzacji pierwsze szkolenie kierownika musi się odbyć najpóźniej w 2027 r. w podmiotach, które spełniały przesłanki już 3 kwietnia 2026 r.
Dlaczego to pytanie w ogóle powstaje
Pytanie o częstotliwość pojawia się zwykle w dwóch momentach. Po pierwsze, kiedy organizacja buduje harmonogram szkoleń na kolejny rok i potrzebuje wpisać do niego liczbę. Po drugie, kiedy audytor lub organ pyta, kiedy odbyło się ostatnie szkolenie i kogo objęło. W obu przypadkach oczekiwana jest jedna liczba, a przepisy jej nie zawierają.
Źródłem wątpliwości jest konstrukcja samego RODO. Rozporządzenie wymienia szkolenia personelu wprost jako element monitorowania przestrzegania przepisów prowadzonego przez inspektora (art. 39 ust. 1 lit. b). Muszą je też określać wiążące reguły korporacyjne (art. 47 ust. 2 lit. n). Żaden z tych przepisów nie podaje częstotliwości. Obowiązek administratora rozporządzenie buduje wokół rezultatu, a nie wokół zdarzenia szkoleniowego. Administrator wdraża odpowiednie środki techniczne i organizacyjne, aby przetwarzanie odbywało się zgodnie z rozporządzeniem i aby móc to wykazać (art. 24 ust. 1). Uwzględnia przy tym charakter, zakres, kontekst i cele przetwarzania oraz ryzyko naruszenia praw lub wolności osób. Środki te w razie potrzeby poddaje przeglądom i uaktualnia (art. 24 ust. 1). Podejmuje też działania, by każda osoba działająca z jego upoważnienia i mająca dostęp do danych przetwarzała je wyłącznie na jego polecenie, chyba że wymaga tego od niej prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego (art. 29 i art. 32 ust. 4). Wśród środków wdrażanych w stosownym przypadku RODO wymienia też regularne testowanie, mierzenie i ocenianie skuteczności środków technicznych i organizacyjnych mających zapewnić bezpieczeństwo przetwarzania (art. 32 ust. 1 lit. d). Szkolenie jest jednym z narzędzi, którymi te wymagania się realizuje, a nie odrębnym obowiązkiem z własnym terminem.
Ta różnica ma praktyczne następstwo. Organizacja, która pyta „czy wystarczy raz w roku”, pyta o coś, czego nie da się rozstrzygnąć w oderwaniu od jej procesów. Organizacja, która pyta „co musi się wydarzyć, żebyśmy zdążyli przeszkolić ludzi przed zmianą”, zadaje pytanie, na które odpowiedź istnieje.
Warto oddzielić szkolenie od zabezpieczenia technicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie omawianej przez UODO uznał, że ograniczenie się przez administratora wyłącznie do szkoleń, z pominięciem zabezpieczeń technicznych, nie jest wdrożeniem odpowiednich środków.
Zapamiętaj
Szkolenie zmienia to, jak ludzie postępują — nie zastępuje szyfrowania, kontroli dostępu ani procedur.
Co trzeba ustalić przed decyzją
Kogo faktycznie szkolimy
„Wszyscy pracownicy” to kategoria, która najczęściej rozmywa program szkolenia i sprawia, że nikt nie dostaje treści przydatnej w swojej pracy. Punktem wyjścia jest podział na grupy, które przetwarzają dane w różny sposób i ponoszą różne ryzyko. Są to osoby nowo zatrudnione i zmieniające stanowisko, właściciele procesów, zespoły o wysokiej ekspozycji (HR, obsługa klienta, sprzedaż, marketing, rekrutacja), działy IT i bezpieczeństwa, kadra kierownicza oraz inspektor ochrony danych. Art. 32 ust. 4 RODO obejmuje każdą osobę fizyczną działającą z upoważnienia administratora lub podmiotu przetwarzającego, która ma dostęp do danych. W planie warto więc ująć także zleceniobiorców, stażystów i współpracowników na umowach B2B.
Ten podział rozstrzyga o częstotliwości bardziej niż kalendarz. Zespół, w którym w ciągu roku wymienia się jedna trzecia składu, potrzebuje szkolenia wdrożeniowego działającego na bieżąco, a nie jednego wydarzenia w listopadzie.
Co zmieniło się od ostatniego szkolenia
Cykl szkoleniowy powinien reagować na zmiany, które realnie zmieniają sposób przetwarzania danych. W praktyce chodzi o cztery rodzaje zdarzeń. Obejmują one uruchomienie lub istotną przebudowę procesu przetwarzania, wdrożenie nowego systemu albo zmianę dostawcy mającego dostęp do danych, zmianę stanu prawnego lub stanowiska organu wpływającą na obowiązki organizacji oraz zmianę organizacyjną — nową strukturę, przejęcie, centralizację obsługi.
Jeżeli w danym roku żadne z tych zdarzeń nie wystąpiło, powtórzenie tego samego szkolenia „bo minął rok” daje dowód uczestnictwa, ale niewiele zmienia w zachowaniach. Jeżeli wystąpiły trzy, roczny harmonogram jest już nieaktualny w chwili zatwierdzenia.
Co mówią incydenty i zgłoszenia
Najbardziej wiarygodnym wskaźnikiem potrzeb szkoleniowych są zdarzenia, które w organizacji rzeczywiście występują. Błędne adresowanie korespondencji, wysyłka do wielu odbiorców w polu „do wiadomości”, przekazanie dokumentów niewłaściwej osobie, otwarcie załącznika z wiadomości phishingowej, korzystanie z prywatnych narzędzi do przetwarzania danych służbowych — każde z nich wskazuje konkretną grupę i konkretny temat. UODO w poradniku o obowiązkach administratorów związanych z naruszeniami wymienia wśród przykładowych środków organizacyjnych promowanie zasad ochrony danych wśród personelu przez regularne szkolenia dostosowane do specyfiki pracy. Mają one ograniczać ryzyko błędów ludzkich.
W praktyce warto powiązać rejestr naruszeń i wewnętrznych zgłoszeń z planem szkoleń jako stałe wejście, a nie jako doraźną reakcję po głośniejszym zdarzeniu. Jeżeli organizacja dopiero porządkuje sam proces rozpoznawania i oceny takich zdarzeń, ocena incydentów i naruszeń jest krokiem wcześniejszym niż planowanie szkoleń.
Czym mierzymy skuteczność
Artykuł 32 ust. 1 lit. d RODO wymienia regularne testowanie, mierzenie i ocenianie skuteczności środków technicznych i organizacyjnych mających zapewnić bezpieczeństwo przetwarzania — jako jeden z przykładowych środków, stosowany w stosownym przypadku. Tam, gdzie szkolenie służy bezpieczeństwu przetwarzania, pomiar jego skuteczności mieści się w tym zakresie. Ogólny wymóg przeglądu i uaktualniania środków wynika natomiast z art. 24 ust. 1. Organizacje stosują w tym celu testy wiedzy po szkoleniu, kontrolowane symulacje phishingu, przegląd zgłoszeń podejrzanych wiadomości, analizę powtarzalności tych samych błędów w kolejnych okresach oraz krótkie sprawdzenia w ramach audytu wewnętrznego.
Wynik pomiaru jest tym, co uzasadnia zmianę częstotliwości. Grupa, która w teście powtarza ten sam błąd, potrzebuje krótszego cyklu i innej formy zajęć — nie kolejnej prezentacji o zasadach ogólnych.
Czym wykażemy, że szkolenie się odbyło
Administrator musi być w stanie wykazać przestrzeganie zasad przetwarzania (art. 5 ust. 2). Skład dokumentacji szkoleń służącej temu celowi opisuje materiał Jak udokumentować szkolenie, żeby było dowodem dla organu?. Warto zapisać co najmniej datę i program szkolenia, materiały oraz imienne potwierdzenie udziału. Wynik sprawdzenia wiedzy pokaże dodatkowo, czego uczestnicy się nauczyli.
Liczy się przy tym stan sprzed incydentu. Pokazuje to decyzja Prezesa UODO DKN.5131.34.2023 z 13 czerwca 2026 r. Przed naruszeniem administrator nie przeprowadził analizy ryzyka i nie testował regularnie skuteczności zabezpieczeń. Analizę ryzyka, nowe procedury i szkolenia pracowników wprowadził dopiero po ujawnieniu naruszenia, w trakcie postępowania. Prezes UODO uwzględnił te działania na korzyść administratora i obniżył karę o 50 %. Naruszenie przepisów RODO stwierdził jednak za cały okres od 25 maja 2018 r. do usunięcia stanu niezgodności w 2023 r. Szkolenie przeprowadzone po incydencie nie wykaże więc, że personel był przygotowany wcześniej.
Jakie inne reżimy obejmują tę samą organizację
Część organizacji podlega jednocześnie RODO i przepisom o cyberbezpieczeństwie, a te drugie traktują częstotliwość inaczej. Znowelizowana ustawa o KSC przewiduje, że kierownik podmiotu kluczowego lub ważnego oraz osoba, której powierzono obowiązki kierownika w zakresie cyberbezpieczeństwa, przechodzi szkolenie raz w roku kalendarzowym (art. 8e), a udział w szkoleniu podlega udokumentowaniu. Zakres tego szkolenia wyznacza art. 8e ust. 2 przez odesłanie do katalogu obowiązków, za które kierownik odpowiada. Za niewykonanie obowiązku szkoleniowego kierownik może zostać ukarany odrębną karą pieniężną, jeżeli przemawia za tym czas, zakres lub charakter naruszenia (art. 73a ust. 1 pkt 4). Karze może podlegać także kierownik, którego zaniechanie miało charakter jednorazowy (art. 73a ust. 2). Kara może wynieść do 300 % otrzymywanego wynagrodzenia obliczanego według zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za urlop, a w podmiocie publicznym co do zasady do 100 % (art. 73a ust. 4 i 5). Karę tę można nałożyć po raz pierwszy po upływie dwóch lat od wejścia nowelizacji w życie (art. 35 nowelizacji). Podmioty spełniające 3 kwietnia 2026 r. przesłanki uznania za podmiot kluczowy lub ważny mają 12 miesięcy na wdrożenie obowiązków z rozdziału 3 ustawy (art. 33 ust. 1 nowelizacji). Obejmuje to także obowiązek z art. 8e. Minister Cyfryzacji w odpowiedziach na pytania o nowelizację wskazuje, że w takich podmiotach pierwsze szkolenie kierownika musi się odbyć najpóźniej w 2027 r. (pyt. 3.46). Można je przeprowadzić już w 2026 r., a kolejne w 2027 r. Termin pierwszego szkolenia nie kończy się więc wraz z okresem dostosowawczym.
Dla personelu ustawa nie podaje interwału — wśród środków, które ma zapewniać system zarządzania bezpieczeństwem informacji, wymienia edukację z zakresu cyberbezpieczeństwa dla personelu podmiotu oraz podstawowe zasady cyberhigieny (art. 8 ust. 1 pkt 2). Minister Cyfryzacji wskazuje, że edukacja personelu powinna odbywać się na bieżąco (pyt. 3.8). Powinna też uwzględniać obowiązki personelu w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji, istniejące procedury, cyberzagrożenia i przykłady incydentów. Kierownik podmiotu zapewnia, że personel jest świadomy obowiązków z zakresu cyberbezpieczeństwa i zna wewnętrzne regulacje podmiotu w tym zakresie (art. 8d pkt 4).
Inaczej zbudowane są wymogi dla podmiotu ważnego będącego podmiotem publicznym. Nie stosuje on art. 8 ust. 1. Stosuje wymogi z załącznika nr 4 do ustawy (art. 8 ust. 3). Załącznik wymienia wśród nich szkolenie osób zaangażowanych w proces przetwarzania informacji. Szkolenie ma uwzględniać zwłaszcza rodzaje cyberzagrożeń, zasady cyberhigieny, reagowanie na incydent i świadomość skutków naruszenia zasad bezpieczeństwa informacji. Interwału szkolenia załącznik również nie podaje. Przegląd systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji podmiot przeprowadza co najmniej raz w roku albo bezzwłocznie w dwóch sytuacjach (część III załącznika nr 4). Pierwsza to rekomendacja Pełnomocnika Rządu do Spraw Cyberbezpieczeństwa dotycząca systemów informacyjnych, produktów ICT lub usług ICT podmiotu. Druga to okoliczności, które mogą wpłynąć na ryzyko incydentu poważnego i wymagają ponownej realizacji działań opisanych w systemie lub zmian w samym systemie.
Dobrowolnym punktem odniesienia pozostaje norma ISO/IEC 27001:2022, która w załączniku A przewiduje zabezpieczenie 6.3 dotyczące świadomości, edukacji i szkoleń z zakresu bezpieczeństwa informacji. Stosowanie normy nie jest obowiązkiem prawnym, ale organizacje certyfikowane muszą liczyć się z pytaniem audytora o cykl i skuteczność.
W praktyce oznacza to jedno. Organizacja objęta oboma reżimami nie potrzebuje dwóch niezależnych programów szkoleniowych. Wystarczy jeden plan. Termin z KSC wyznacza w nim rytm dla kierownika podmiotu i osoby z art. 8e ust. 1. Zakres szkoleń pozostałych grup łączy kryteria z RODO z edukacją personelu wymaganą przez ustawę o KSC.
Warianty według ról
Rytm dla poszczególnych grup to ocena praktyczna oparta na typowym układzie organizacyjnym średniej i dużej organizacji. Nie wynika z przepisu i wymaga skonfrontowania z ryzykiem konkretnych procesów.
| Grupa | Co uruchamia szkolenie | Rytm stosowany w praktyce | Czym wykazać |
|---|---|---|---|
| Nowo zatrudnieni i zmieniający stanowisko | Nadanie dostępu do danych, zmiana zakresu obowiązków | Przed dopuszczeniem do przetwarzania, nie w cyklu rocznym | Powiązanie szkolenia z upoważnieniem i datą nadania dostępu |
| Zespoły o wysokiej ekspozycji (HR, obsługa klienta, sprzedaż) | Zmiana procesu, powtarzalne błędy, wnioski z incydentów | Krótsze formy częściej niż raz w roku, dopasowane do procesu | Program tematyczny, wyniki testów, zestawienie zgłoszeń |
| Właściciele procesów | Uruchomienie procesu, DPIA, zmiana dostawcy | Przy zmianie oraz okresowo | Notatka z warsztatu, decyzje procesowe, ślad w dokumentacji procesu |
| Działy IT i bezpieczeństwa | Zmiana architektury, nowe zagrożenia, wnioski powłamaniowe | Ciągłe podnoszenie kompetencji, niezależnie od cyklu ogólnego | Plan rozwoju kompetencji, certyfikaty, ćwiczenia |
| Kadra kierownicza | Odpowiedzialność zarządcza, obowiązki z KSC | Wymóg ustawowy przy KSC dla kierownika podmiotu i osoby z art. 8e ust. 1 — raz w roku kalendarzowym; przy RODO ustalany przez organizację | Przy KSC (kierownik podmiotu i osoba z art. 8e ust. 1) program odniesiony do art. 8e ust. 2 i imienne potwierdzenie udziału |
| Inspektor ochrony danych | Zmiany prawne, wytyczne organów, praktyka nadzorcza | Stałe aktualizowanie wiedzy | Udział w szkoleniach i konferencjach, zasoby zapewniane przez administratora lub podmiot przetwarzający na podstawie art. 38 ust. 2 RODO |
Obowiązek zapewnienia inspektorowi zasobów niezbędnych do utrzymania jego wiedzy fachowej wynika wprost z art. 38 ust. 2 RODO; wytyczne dotyczące inspektorów ochrony danych (WP243 rew.01), zatwierdzone przez Europejską Radę Ochrony Danych, rozwijają go, wskazując ciągłe szkolenie jako element tych zasobów. To wymaganie dotyczy roli IOD, nie personelu — jeżeli organizacja rozważa również sposób obsadzenia tej funkcji, właściwym punktem wyjścia jest wsparcie zewnętrznego IOD/DPO.
Najczęstsze błędy
- Traktowanie rocznego cyklu jako obowiązku prawnego. Roczny interwał jest praktyką organizacyjną. Powoływanie się na niego jako na wymóg RODO wprowadza w błąd zarząd i utrudnia obronę stanowiska w razie kontroli.
- Jedno szkolenie dla wszystkich ról. Materiał wystarczająco ogólny, żeby pasował do każdego działu, zwykle nie zmienia zachowania w żadnym z nich.
- Zatrzymanie się na liście obecności. Dowód uczestnictwa bez zakresu, materiałów i weryfikacji wiedzy pokazuje, że szkolenie się odbyło, ale nie to, czego dotyczyło.
- Szkolenie jako jedyna odpowiedź na incydent. Po naruszeniu wynikającym z błędu człowieka szkolenie jest jednym z działań naprawczych, a nie zamiennikiem zmiany procesu lub zabezpieczenia technicznego.
- Brak powiązania z rejestrem czynności i upoważnieniami. Bez tego powiązania nie da się wykazać, że osoby przetwarzające dane w konkretnym procesie zostały przeszkolone w jego zakresie.
Wnioski i dalsze kroki
Pytanie „jak często” prowadzi do harmonogramu, który starzeje się szybciej niż organizacja. Praktyczniej jest ustalić dwie rzeczy naraz. Są to minimalny rytm bazowy, który utrzymuje świadomość w całej organizacji, oraz lista zdarzeń, które uruchamiają szkolenie poza harmonogramem. Pierwsza część daje przewidywalność, druga — reakcję na zmianę.
Kolejność działań, która sprawdza się przy porządkowaniu tego obszaru.
- Zmapuj grupy odbiorców według procesów i ryzyka, zamiast według struktury organizacyjnej.
- Nazwij wyzwalacze szkolenia poza cyklem. Są to nowy proces, nowy system lub dostawca, zmiana prawna, zmiana organizacyjna, wniosek z incydentu.
- Ustal rytm bazowy dla każdej grupy i zapisz jego uzasadnienie — to uzasadnienie, a nie sama data, jest treścią rozliczalności.
- Wybierz metodę pomiaru skuteczności dla każdej grupy i ustal, jaki wynik uruchamia korektę cyklu.
- Powiąż dokumentację szkoleń z upoważnieniami do przetwarzania i z rejestrem czynności.
- Jeżeli organizacja jest podmiotem kluczowym lub ważnym, wpisz do planu coroczne szkolenie kierownika podmiotu i osoby z art. 8e ust. 1. Według Ministra Cyfryzacji pierwsze szkolenie kierownika musi się odbyć najpóźniej w 2027 r., jeżeli podmiot spełniał przesłanki już 3 kwietnia 2026 r. Traktuj ten termin jako punkt stały, wokół którego układasz resztę.
Po przejściu tej sekwencji częstotliwość szkoleń przestaje być liczbą z kalendarza. Staje się zasadą, którą organizacja potrafi uzasadnić i wykazać.
Materiały powiązane
- Jak ustalić, czy organizacja musi wyznaczyć IOD? — rola, której zadaniem jest monitorowanie przestrzegania przepisów, w tym działań zwiększających świadomość i szkoleń personelu (art. 39 ust. 1 lit. b).
- Czy każde naruszenie ochrony danych trzeba zgłosić? — jak oceniać zdarzenia, których wnioski powinny trafiać do planu szkoleń.
- Jak udokumentować szkolenie, żeby było dowodem dla organu? — co zapisać o szkoleniu i jak długo przechowywać ten zapis, żeby wykazać szkolenie po latach.
Źródła
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), tekst skonsolidowany — EUR-Lex: eur-lex.europa.eu
- Ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 252) — Dziennik Ustaw: dziennikustaw.gov.pl
- Pytania i odpowiedzi dotyczące stosowania znowelizowanej ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, aktualizacja z października 2026 r. (pyt. 3.8 i 3.46) — Minister Cyfryzacji: cyber.gov.pl
- Obowiązki administratorów związane z naruszeniami ochrony danych osobowych, wersja z 20 lutego 2025 r. — Urząd Ochrony Danych Osobowych: uodo.gov.pl
- WSA: pracownik nie może zastępować administratora w realizacji jego obowiązków, komunikat z 11.04.2022 — Urząd Ochrony Danych Osobowych: uodo.gov.pl
- Decyzja Prezesa UODO DKN.5131.34.2023 z 13 czerwca 2026 r. — baza orzeczeń UODO: orzeczenia.uodo.gov.pl
- Wytyczne dotyczące inspektorów ochrony danych (WP243 rew.01), zatwierdzone przez Europejską Radę Ochrony Danych, tłumaczenie na stronie UODO: uodo.gov.pl
- ISO/IEC 27001:2022 Information security, cybersecurity and privacy protection — Information security management systems — Requirements: iso.org
Ustalmy, jak powinien wyglądać cykl szkoleń w Twojej organizacji
Jeżeli program szkoleń w Twojej organizacji opiera się dziś na jednym wydarzeniu w roku, pierwszym sensownym krokiem jest ustalenie grup odbiorców, wyzwalaczy i sposobu wykazania efektu. Szkolenia i warsztaty dopasowane do ról i procesów zaczynają się od tej diagnozy.
Materiał ma charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowi indywidualnej opinii prawnej ani rekomendacji dla konkretnej organizacji. Zakres obowiązków należy ocenić z uwzględnieniem jej sytuacji.
Stan prawny: listopad 2026.